Психотерапия мен дәрілер бірге: неліктен біріктірілген ем көбіне жақсырақ көмектеседі

Неліктен біріктірілген ем көбіне тиімдірек

Психикалық бұзылыстар биологиялық, психологиялық және әлеуметтік факторлардың тоғысында қалыптасады. Мысалы, депрессия ми нейромедиатор жүйелерінің жұмысындағы өзгерістермен де, ойлаудың әдеттегі үлгілерімен де — өзін-өзі айыптауға, үмітсіздікке бейімділікпен, — өмірлік жағдайлармен де байланысты. Дәрілер негізінен биологиялық буынға, психотерапия — психологиялық және ішінара әлеуметтік буынға әсер етеді. Бірге олар аурудың көбірек механизмін қамтиды.

Іс жүзінде бұл былай көрінеді: ауыр депрессиясы бар адам кейде терапия жаттығуларын орындау былай тұрсын, төсектен тұра да алмайды. Препарат көңіл-күйдің түсуін біртіндеп азайтып, күш қайтарады — содан кейін психотерапия қолжетімді болады. Өз кезегінде терапия эпизодтарды не қоздыратынын түсінуге, оларды алдын алуды және стреспен күресуді үйренуге көмектеседі. Бұл дәрі қабылдау аяқталғаннан кейін симптомдардың қайта оралу қаупін азайтады.

Клиникалық нұсқаулықтар не дейді

Халықаралық клиникалық нұсқаулықтар, мысалы NICE және APA, орташа және ауыр дәрежедегі депрессияда антидепрессанттар мен психотерапияның үйлесімін басым нұсқалардың бірі ретінде қарастырады. Жеңіл депрессияда бірінші қатар әдетте психотерапия саналады. Ұқсас логика мазасыздық бұзылыстарында, ОКБ-да, жарақаттан кейінгі стресстік бұзылыста қолданылады. Нақты таңдауды әрқашан пациенттің жағдайын ескере отырып дәрігер жасайды.

Қандай бұзылыстарда психотерапия мен дәрілерді біріктіреді

Біріктірілген ем көптеген жағдайларда қолданылады, бірақ оның рөлі әртүрлі. Кейбір бұзылыстарда негіз — дәрілер, ал психотерапия аурумен күресуге және емді сақтауға көмектеседі. Басқаларында негіз — психотерапия, ал препараттар симптомдар айқын болғанда қосылады. Шешім психиатр тексергеннен және жағдайдың ауырлығын бағалағаннан кейін жеке қабылданады.

• Орташа және ауыр дәрежедегі депрессия, қайталанатын депрессиялық эпизодтар.
• Симптомдары айқын генерализацияланған мазасыздық бұзылысы және дүрбелең бұзылысы.
• Обсессивті-компульсивті бұзылыс, әсіресе симптомдар айқын болғанда.
• Ұйқының ауыр бұзылыстары мен мазасыздығы бар жарақаттан кейінгі стресстік бұзылыс.
• Биполярлы аффективті бұзылыс — негіз ретінде дәрілер, қолдау ретінде психотерапия.
• Шизофрения және басқа психотикалық бұзылыстар — асқынулардың алдын алу және бейімделу үшін.
• Кешенді ем аясында алкогольге және басқа заттарға тәуелділік.

Дәрілер қалай әсер етеді және психотерапия қалай әсер етеді

Психиатр әртүрлі топтағы препараттарды тағайындай алады: антидепрессанттар, нормотимиктер (көңіл-күй тұрақтандырғыштары), антипсихотиктер, анксиолитиктер, ұйықтататын дәрілер. Топты, дозаны және ұзақтықты таңдау диагнозға, симптомдарға, қосалқы ауруларға және жеке көтерімділікке байланысты. Көптеген препараттар бірден емес, тұрақты қабылдаудың бірнеше аптасынан кейін әсер ете бастайды, сондықтан әсерін күтпей емді тастамау маңызды.

Психотерапия басқаша жұмыс істейді. Когнитивті-мінез-құлықтық терапия бұрмаланған ойлар мен қашқақтайтын мінез-құлықты байқауды және өзгертуді үйретеді. Тұлғааралық терапия қарым-қатынастағы қиындықтар мен өмірлік өзгерістерге көмектеседі. Психодинамикалық тәсілдер уайымдардың терең себептерін зерттейді. Оның әсері біртіндеп артады, ал алынған дағдылар адаммен ұзақ уақыт қалады — бұл психотерапияның рецидив қаупін азайтуының себептерінің бірі.

Психиатриялық препараттар туралы мифтер

Дәрілер «тұлғаны өзгертеді», сөзсіз тәуелділік тудырады немесе «адамды көкөніске айналдырады» деген қорқыныштар кең тараған. Дәрігер таңдаған заманауи препараттар әдетте тұлғаны өзгертпейді, керісінше адамға оның қалыпты күйін қайтарады. Тәуелділік қаупі жекелеген топтарда, мысалы кейбір транквилизаторларда бар, сондықтан оларды қысқа курспен және бақылаумен тағайындайды. Жанама әсерлер туралы барлық сұрақтарды дәрігермен талқылаған жөн.

Біріктірілген емді қалай құруға болады

Жақсы біріктірілген ем — бұл команда. Психиатр диагноз қойып, препараттарды тағайындайды және түзетеді, жанама әсерлерді қадағалайды. Психотерапевт тұрақты сессиялар өткізіп, ойлармен, эмоциялармен, мінез-құлықпен жұмыс істейді. Екі маманның да бір-бірінің емі туралы білуі маңызды: терапевт нашарлауды немесе жанама әсерлерді байқап, дәрігерге хабарлай алады, ал дәрігер схеманы өзгерткенде терапияның барысын ескере алады.

Пациентке өз жағдайының қысқа күнделігін жүргізген пайдалы: көңіл-күй, ұйқы, мазасыздық деңгейі, жанама әсерлер, маңызды оқиғалар. Бұл екі маманға да динамиканы көруге көмектеседі. Кез келген күмәнді талқылаңыз: егер препарат жағымсыз сезімдер тудырса немесе терапия пайдасыз болып көрінсе, бұл туралы айтыңыз. Көбіне проблеманы емнен бас тартумен емес, оны түзетумен шешуге болады.

1. Жағдайды және диагнозды бағалау үшін психиатр кеңесінен өтіңіз.
2. Дәрілер қажет пе және қандай психотерапия сай келетінін дәрігермен талқылаңыз.
3. Психотерапевт тауып, тұрақты кездесулер туралы келісіп алыңыз.
4. Екі маманға да екіншісіндегі ем туралы хабарлаңыз.
5. Жағдайыңыз бен жанама әсерлердің күнделігін жүргізіңіз.
6. Психиатрдың бақылау қабылдауларына тұрақты келіп тұрыңыз.

Неліктен дәрілерді өз бетіңізше тоқтатуға болмайды

Жиі кездесетін қателердің бірі — жағдай жақсарған бойда препаратты қабылдауды тоқтату. Жақсару аурудың өткенін білдірмейді: мысалы, депрессияда нәтижені бекіту үшін ем әдетте симптомдар жойылғаннан кейін тағы бірнеше ай жалғасады. Кейбір препараттарды күрт тоқтату тоқтату синдромын — бас айналу, ашушаңдық, ұйқының бұзылуы, мазасыздық — немесе симптомдардың қайта оралуын тудыруы мүмкін.

Тоқтату немесе дозаны азайту тек дәрігердің шешімімен және, әдетте, біртіндеп жүргізіледі. Егер дәрі қабылдауды тоқтатқыңыз келсе — жанама әсерлерге, жүктілікке, олардың енді қажет емес екені туралы сезімге байланысты, — мұны психиатрмен талқылаңыз. Бірге жоспар құруға болады, ал осы кезеңдегі психотерапия нәтижені сақтауға және мүмкін нашарлаудың белгілерін ертерек байқауға көмектеседі.

Біріктірілген ем онлайн

Біріктірілген емнің көптеген кезеңдерінен онлайн өтуге болады. Психиатрия Онлайн психиатры бейнебайланыс арқылы кеңес өткізеді: симптомдар, ауру тарихы, қосалқы аурулар туралы сұрап, тәуекелдерді бағалайды және ем жоспарын ұсынады. Препараттардың әсері мен көтерімділігін бағалауға арналған бақылау қабылдаулары, сондай-ақ психотерапия — когнитивті-мінез-құлықтық, отбасылық, жұптық — да онлайн, анонимді және ыңғайлы уақытта қолжетімді.

Онлайн форматтың ыңғайлылығы — психиатр мен психотерапевт бір клиникада жұмыс істейді және жоспарды оңай келіседі. Бірақ бетпе-бет тексеру қажет болатын жағдайлар бар: ауыр жағдай, зертханалық талдаулар немесе тексерулер қажеттілігі, өткір психоз, өмірге қауіп. Сонда дәрігер бетпе-бет кеңесті, дәрігердің үйге баруын немесе стационарға жолдаманы ұйымдастыруға көмектеседі.

Дәрігерге қашан жүгіну керек

• Көңіл-күйдің түсуі, мазасыздық немесе ұйқысыздық екі аптадан артық сақталып, өмір сүруге кедергі келтіреді.
• Психотерапия бірнеше айдан бері жүріп жатыр, бірақ симптомдар айқын күйінде қалып отыр.
• Дәрілер симптомдарға көмектесті, бірақ қарым-қатынаста, жұмыста, стреспен қиындықтар сақталып тұр.
• Препараттардан жанама әсерлер пайда болды немесе емге күмәнданасыз.
• Дәрі қабылдауды тоқтатқыңыз келеді — мұны психиатрмен талқылау қажет.
• Ем аяқталғаннан кейін симптомдар қайта оралды немесе соңғы апталарда айтарлықтай күшейді.

Сұрақтар мен жауаптар

Материалды тексерген

Мадина Ермекқызы АбдрахмановаПсихолог-аддиктолог

Емделуге уәждеме, рецидивтің алдын алу, созависимость және тәуелділердің отбасыларымен жұмыс.