Онлайн психотерапия: қалай бастау керек және бейне арқылы алғашқы сессияға не қажет

Онлайн психотерапия деген не және ол қалай жұмыс істейді

Онлайн психотерапия — кабинеттегідей әдістер, тек кездесу бейнебайланыс арқылы өтеді. Маман мен клиент бір-бірін көріп, естиді, сессия әдетте шамамен бір сағатқа созылады және бетпе-бет терапиямен бірдей жиілікте — көбіне аптасына бір рет — өткізіледі. Когнитивті-мінез-құлықтық терапия, схема-терапия, психодинамикалық тәсіл, отбасылық және жұптық терапия, жарақатпен жұмыс әдістері қолданылады.

Зерттеулер мен клиникалық тәжірибе депрессияда, мазасыздық бұзылыстарында, дүрбелең шабуылдарында, ұйқысыздықта, стресте және қарым-қатынас проблемаларында бейнетерапияның бетпе-бет терапиямен салыстырмалы нәтиже беретінін көрсетеді. Әсер үшін ең бастысы — формат емес, терапиялық байланыстың сапасы, тиімділігі дәлелденген әдіс және кездесулердің тұрақтылығы. Көпшілік үшін онлайн тіпті оңайырақ болып шығады: жолға уақыт жұмсаудың қажеті жоқ, әдеттегі ортадан ашылу жеңілірек.

Психолог, психотерапевт, психиатр — айырмашылығы неде

Психологтың психологиялық білімі бар және ол өмірлік қиындықтар бойынша кеңес береді. Психотерапевт психикалық бұзылыстарды психотерапиялық әдістермен емдейді. Психиатр — АХЖ бойынша диагноз қоятын, тексерулер мен дәрілер тағайындайтын дәрігер. Айқын депрессияда, мазасыздық бұзылысында немесе ұйқы бұзылыстарында көбіне психиатр мен психотерапевтің бірлескен жұмысы қажет.

Онлайн формат кімге сай келеді, ал кімге бетпе-бет қабылдау қажет

Онлайн психотерапия мамандардан алыс тұратын, көп жұмыс істейтін немесе саяхаттайтын, балаларға немесе науқас туыстарына күтім жасайтын, мазасыздыққа байланысты үйден шығуы қиын адамдарға, сондай-ақ анонимділік маңызды болатындарға әсіресе ыңғайлы. Ол мазасыздықта, жеңіл және орташа ауырлықтағы депрессияда, дүрбелең шабуылдарында, күйзеліп-жануда, қарым-қатынас проблемаларында, стресс салдарында, айығуды қолдау кезеңіндегі тәуелділіктерде сай келеді.

Шектеулер де бар. Өткір психозда, суицид туралы ойлары бар ауыр депрессияда, денсаулыққа қауіп төндіретін тамақтану мінез-құлқының ауыр бұзылысында, айқын интоксикацияда немесе абстиненцияда онлайн формат жеткіліксіз. Мұндай жағдайларда бетпе-бет тексеру, ал кейде стационар қажет. Жақсы онлайн маман алғашқы кездесуде осы тәуекелдерді бағалап, қажет болса, бетпе-бет көмекті ұйымдастыруға көмектеседі.

• Мазасыздық, дүрбелең шабуылдары, обсессивті алаңдаушылық.
• Жеңіл және орташа ауырлықтағы депрессиялық жағдай.
• Күйзеліп-жану, созылмалы стресс, ұйқы проблемалары.
• Жұптағы және отбасындағы жанжалдар, қарым-қатынастағы қиындықтар.
• Айығуды қолдау және бұзылулардың алдын алу.
• Жоғалтуды бастан кешіру, өмірлік өзгерістерге бейімделу.

Онлайн сессияларға психотерапевті қалай таңдауға болады

Біліктен бастаңыз: маманның бейінді жоғары білімі — медициналық немесе психологиялық — және психотерапияның нақты әдісі бойынша дайындығы болуы керек. Ол қандай сұраныстармен жұмыс істейтінін және қандай тәсілді қолданатынын нақтылаңыз. Мазасыздық пен депрессияда когнитивті-мінез-құлықтық терапия жақсы зерттелген, жұптағы проблемаларда — отбасылық және жұптық әдістер, жарақат салдарында — жарақатқа бағытталған тәсілдер.

Үйлесімділік те маңызды. Бір-екі кездесуден кейін әдетте сізге бұл адаммен жайлы ма, ол сізді түсінеді ме және жұмыстың қалай құрылатынын түсіндіре ме, белгілі болады. Жақсы терапевт тез ғажайыпқа уәде бермейді, өз көзқарасын таңбайды және сізбен мақсаттар мен ілгерілеуді талқылайды. Егер байланыс орнамаса, маманды ауыстыру — қалыпты жағдай және терапияның сізге сай келмейтінін білдірмейді.

Маманға қоюға болатын сұрақтар

Сіздің біліміңіз қандай және қай әдіспен жұмыс істейсіз? Менің проблемаммен жұмыс тәжірибеңіз бар ма? Жұмыс қалай құрылады және ілгерілеу бар екенін қалай түсінеміз? Шамамен қанша кездесу қажет болуы мүмкін? Сессиялар арасында жағдайым нашарласа не істеу керек? Жауаптар маманның кәсібилігі мен стилін түсінуге көмектеседі.

Онлайн алғашқы сессияға не қажет

Техникалық тұрғыдан дайындық қарапайым, бірақ сіздің босаңсып, еркін сөйлей алуыңыз соған байланысты. Ең бастысы — жекелік: сізді ешкім естімейтін және бөлмейтін орын. Егер үйде оңашалану қиын болса, тұрақтағы көлік, жұмыстағы келіссөз бөлмесі немесе есігін жабуға болатын бөлме сай келеді. Құлаққап құпиялылықты сақтауға және әңгімелесушіні жақсырақ естуге көмектеседі.

Байланысты алдын ала тексеріңіз: құрылғыны зарядтаңыз, артық бағдарламаларды жабыңыз, камера мен микрофонның жұмыс істейтініне көз жеткізіңіз. Жаныңызға су, қағаз майлықтар, жазбаларға арналған дәптер қойыңыз. Хабарландыруларды өшіріңіз. Егер байланыс үзілсе, уайымдамаңыз — байланысты қалай қалпына келтіретініңізді терапевтпен алдын ала келісіп алыңыз: қайта қоңырау шаласыз немесе қарапайым телефон қоңырауына көшесіз. Кездесудің алғашқы минуттарын бір-біріңізді жақсы естіп, көріп тұрғаныңызды тексеруге жұмсауға болады.

• Шамамен бір сағат ешкім кедергі жасамайтын тыныш, оңаша орын.
• Тұрақты интернет және зарядталған телефон, планшет немесе ноутбук.
• Құпиялылық үшін микрофоны бар құлаққап.
• Көз деңгейіндегі камера және алдыңғы жақтан түсетін жұмсақ жарық.
• Қол астында су, майлықтар және жазбаларға арналған дәптер.
• Өшірілген хабарландырулар және басқа құрылғылардың дыбысы.

Психотерапевтпен алғашқы кездесу қалай өтеді

Алғашқы сессия — танысу және бағалау. Терапевт сізді не әкелгенін, бұл қашаннан бері мазалайтынын, қалай көрінетінін, жұмысқа, қарым-қатынасқа, ұйқыға қалай әсер ететінін сұрайды. Әдетте денсаулық, дәрі қабылдау, алкоголь қолдану, өмірдегі маңызды оқиғалар туралы сұрақтар қойылады. Маман өзіне зақым келтіру туралы ойлар бола ма, міндетті түрде нақтылайды — бұл күдік емес, қауіпсіздікті бағалаудың стандартты бөлігі.

Кездесудің екінші бөлігінде терапевт жұмыстың қалай құрылатынын түсіндіріп, сізбен мақсаттар мен шарттарды талқылайды: сессиялар жиілігі, ауыстыру ережелері, құпиялылық. Толқысаңыз, жыласаңыз немесе неден бастарыңызды білмесеңіз, қорқынышты емес — бұл қалыпты. Тура айтуға болады: «Бұл туралы қалай сөйлесерімді білмеймін». Терапевттің міндеті — мінсіз тұжырымдалған әңгімені күту емес, сізге көмектесу.

Сұранысты қалай тұжырымдауға болады

Алдын ала ойланыңыз: нақты не мазалайды, қандай жағдайларда нашарлайды, бірнеше айдан кейін өзіңізді қалай сезінгіңіз келеді. Жазбаларда екі-үш сөйлем жеткілікті, мысалы: «Соңғы жарты жылда жұмыс алдында мазасызданамын, нашар ұйықтаймын, толқумен күресуді үйренгім келеді». Нақты сұраныс жұмысты жылдамдатады, бірақ бұлыңғыры да — қалыпты бастапқы нүкте.

Онлайн терапияның құпиялылығы мен қауіпсіздігі

Құпиялылық — психотерапияның негізі. Қазақстанда пациент туралы медициналық ақпарат «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодекс бойынша дәрігерлік құпияға жатады. Психиатрия Онлайн мамандары анонимді жұмыс істейді: кеңес үшін құжат көрсетудің немесе клиникаға барудың қажеті жоқ, ал сессиялар қорғалған байланыс арналары арқылы өтеді. Кездесуді екі тараптың келісімінсіз жазып алу қабылданбаған.

Қауіпсіздік ережесі де бар: егер кездесу барысында терапевт өмірге қауіпті көрсе — мысалы, сіз өзіңізге зиян келтіру ниеті туралы айтсаңыз, — ол шұғыл қызметтермен және жақындарыңызбен байланысуға көмектеседі. Сондықтан жұмыстың басында маман сіздің қай жерде екеніңізді және сенімді адамның байланыс деректерін көрсетуді сұрауы мүмкін. Бұл анонимділікті бұзу емес, тек төтенше жағдайда ғана қолданылатын қамқорлық шарасы.

Дәрігерге қашан жүгіну керек

• Мазасыздық, көңіл-күйдің түсуі немесе ашушаңдық екі аптадан артық сақталып, өмір сүруге кедергі келтіреді.
• Дүрбелең шабуылдары немесе үйден серіксіз шығудан қорқу пайда болды.
• Ұйқы, тәбет бұзылып, жұмысқа қабілеттілік пен зейін айтарлықтай төмендеді.
• Эмоциялармен күресу үшін жиірек іше бастадыңыз немесе басқа заттарды қолданасыз.
• Отбасындағы немесе жұптағы жанжалдар қайталанып, әңгімемен шешілмейді.
• Жарақаттайтын оқиғаны бастан кешірдіңіз және бұрынғы өміріңізге орала алмайсыз.
• Өмірдің мәнсіздігі туралы ойлар пайда болды — бұл жағдайда көмек мүмкіндігінше тез қажет.

Сұрақтар мен жауаптар

Материалды тексерген

Мадина Ермекқызы АбдрахмановаПсихолог-аддиктолог

Емделуге уәждеме, рецидивтің алдын алу, созависимость және тәуелділердің отбасыларымен жұмыс.