Жұптық терапия: 7 миф және сессияларда шын мәнінде не болады

Жұптық терапия деген не

Жұптық терапия — екі адамның қарым-қатынасы клиент болатын психотерапия түрі. Серіктестер бірге келеді, ал маман олардың арасында болып жатқанмен жұмыс істейді: олар қалай дауласады, сүйіспеншілік пен наразылықты қалай білдіреді, стреспен қалай күреседі, бұрынғы қарым-қатынастары мен отбасыларынан қандай күтулер мен қорқыныштар әкеледі. Мақсат — бір адамды өзгерту емес, екеуіне де жақсы болуы үшін өзара әрекеттің сипатын өзгерту.

Әртүрлі тәсілдер бар: эмоцияға бағытталған терапия, жұптардың интегративті мінез-құлықтық терапиясы, когнитивті-мінез-құлықтық әдістер, жүйелі отбасылық терапия. Оларды қайталанатын сценарийлерге — жұп қайта-қайта орындайтын «билерге» назар аудару біріктіреді. Мысалы, бір серіктес назар талап етеді, екіншісі алшақтайды, ал біріншісі неғұрлым қатты қысым жасаса, екіншісі соғұрлым алысқа кетеді. Терапия осы шеңберді көріп, одан шығуға көмектеседі.

Жұптық терапия туралы басты мифтер

Көптеген жұптар шындыққа сай келмейтін түсініктерге байланысты маманға жүгінуді кейінге қалдырады. Біреу терапевт оны кінәлі деп жариялайды деп қорқады, біреу көмек керек болса, қарым-қатынастың болашағы жоқ деп санайды. Ең кең тараған мифтерді талдайық — жұмыстың қалай құрылғанын түсіну алғашқы қадамға бел буып, кездесуге артық қорқыныш пен күйзеліссіз келуге көмектеседі.

1-миф: терапевт кімнің дұрыс екенін шешеді

Жұптық психотерапевт — төреші де, арбитр де емес. Ол үкім шығармайды және бір серіктестің жағына шықпайды. Оның клиенті — қарым-қатынас, ал міндеті — әркімге өз ұстанымын білдіруге және екіншісінің ұстанымын естуге көмектесу. Егер терапевт біреудің жағын айқын ұстаса, бұл оны онымен талқылауға немесе басқа маман таңдауға негіз.

2-миф: терапевтке тек ажырасу алдында барады

Көптеген жұптар шынымен қарым-қатынас шегіне жеткенде келеді. Бірақ өкпе неғұрлым ұзақ жиналса, жұмыс соғұрлым қиын. Ерте кезеңде жүгіну — жанжалдар енді ғана қайталана бастағанда, баланың дүниеге келуінен, көшуден немесе басқа дағдарыстан кейін — әдетте азырақ уақытты қажет етіп, жақсырақ нәтиже береді.

3-миф: терапия некені міндетті түрде сақтайды

Жұптық терапияның мақсаты — жұпқа әрқайсысы не қалайтынын анықтауға және шешім табуға көмектесу. Көбіне бұл қарым-қатынасты қалпына келтіру, бірақ кейде нәтижесі саналы ажырасу болады. Терапия ұқыпты, соғыссыз ажырасуға көмектеседі, әсіресе балалар болса және ата-ананың ынтымақтастығын сақтау маңызды болса.

4-миф: көмек керек болса, қарым-қатынас нашар

Қиындықтар кез келген қарым-қатынаста болады. Көмекке жүгіну жұптың әлсіздігін емес, серіктестердің қарым-қатынасты бағалайтынын және оның үстінде жұмыс істеуге дайын екенін көрсетеді. Адамдар асқынуларды күтпей дәрігерге баратыны сияқты, жұптар да бұзылуға жол бермеу үшін терапевтке барады.

5-миф: терапевт менің құпияларымды серіктесіме айтып қояды

Құпиялылық ережелері жұмыстың басында талқыланады. Көптеген терапевтер серіктестердің бірі жеке кездесуде айтқан ақпаратпен қалай жұмыс істеу керектігін алдын ала келісіп алады. Маман сіз айтқанды келісімсіз ашпайды, бірақ маңызды әңгімеге өзіңіздің дайындалуыңызға көмектесе алады.

Жұптық терапия сессияларында не болады

Алғашқы кездесу — танысу. Терапевт әр серіктестен жұпты не әкелгенін, қиындықтар қашаннан бері бар екенін, не істеп көргенін, неге жеткісі келетінін сұрайды. Ол қарым-қатынас тарихын біле алады: қалай танысты, қандай жақсы сәттер болды, проблемалар қашан басталды. Кейде маман олардың көзқарасын жақсырақ түсіну және қауіпсіздікті бағалау үшін әрқайсысымен бір-екі жеке кездесу ұсынады.

Әрі қарай жұмыс нақты жағдайлардың айналасында құрылады. Жұп жақында болған ұрыс туралы айтып береді, ал терапевт оны қадам-қадаммен талдауға көмектеседі: әрқайсысы не сезінді, не ойлады, шын мәнінде не қалады. Көбіне «сен мені ешқашан тыңдамайсың» деген сөгістің артында керексіз болып қалудан қорқу, ал үнсіздіктің артында ауыртпалықтан қашу ниеті тұрғаны белгілі болады. Серіктестер өз сезімдері мен қажеттіліктері туралы тікелей айтуды және бір-бірін естуді үйренеді.

• Жақындағы жанжалдарды кінәлі іздемей, қадам-қадаммен талдау.
• Белсенді тыңдауға және сезімдерді айыптаусыз білдіруге арналған жаттығулар.
• Опасыздықтан, өтіріктен немесе басқа дағдарыстардан кейін сеніммен жұмыс.
• Міндеттерді, ақшаны бөлуді және болашаққа арналған жоспарларды талқылау.
• Жақындықты және бірге өткізілетін уақытты қалпына келтіру.
• Үй тапсырмалары — мысалы, аптасына бір рет тұрақты сабырлы әңгіме.

Жұпқа терапевтке қашан жүгіну керек

Бір тақырыптар бойынша қайталанатын ұрыс-керіс, серіктестің жанында жатсыну мен жалғыздық сезімі, жақындықтың жоғалуы, тұрақты сын, менсінбеу немесе суық үнсіздік себеп болуы мүмкін. Терапия дағдарыстарда да көмектеседі: опасыздықтан кейін, бала дүниеге келгенде, серіктестердің бірі ауырған кезде, эмиграцияда немесе жұмыстан айырылғанда, әдеттегі күресу тәсілдері жұмыс істемей қалғанда.

Бөлек жағдай — серіктестердің бірінде депрессия, мазасыздық бұзылысы немесе тәуелділік болғанда. Ауру қарым-қатынасқа қатты әсер етеді, ал шиеленіскен қарым-қатынас, өз кезегінде, сауығуға кедергі келтіреді. Мұндай жағдайларда жұптық терапия психиатрда немесе наркологта емделуді толықтырады, бірақ алмастырмайды. Бірлескен жұмыс серіктеске не болып жатқанын түсінуге және өзін жоғалтпай қолдауға көмектеседі.

Егер серіктес барғысы келмесе

Жеке терапиядан бастауға болады. Сіздің мінез-құлқыңыздағы өзгерістер қарым-қатынасқа әсер етеді, және кейде серіктес кейінірек қосылады. Бір сынақ кездесуін ұсынып, бұл сот емес, не болып жатқанын бірге түсінуге тырысу екенін түсіндіріңіз. Мәжбүрлеу мен ультиматумдар әдетте қарсылық тудырады.

Жұптық терапия қашан қарсы көрсетілген

Егер қарым-қатынаста физикалық, жыныстық немесе айқын психологиялық зорлық-зомбылық, қорқыту, бақылау, аңду болса, бірлескен терапия қауіпті. Мұндай жағдайда агрессордың көзінше адал әңгіме үйде зардап шегуші үшін жаңа қауіпке айналуы мүмкін. Алғашқы қадам — қауіпсіздік: 102 немесе 112 арқылы полицияға жүгіну, қорғану жоспары, дағдарыс қызметтерінің қолдауы, сондай-ақ жеке көмек.

Серіктестердің бірі емделмеген ауыр тәуелділік, өткір психоз немесе суицид туралы ойлары бар айқын депрессия күйінде болғанда да бірлескен сессиялардан пайда аз. Алдымен нарколог немесе психиатр көмегі қажет. Білікті жұптық терапевт бұл тәуекелдерді алғашқы кездесулерде бағалайды және қажет болса, көмектің басқа форматын ұсынады, ал бірлескен жұмысқа кейінірек оралады.

Жұптық терапия онлайн

Онлайн формат жұптармен жұмыс істеуге жақсы сай келеді. Серіктестер бір құрылғыдан бірге немесе әртүрлі жерде болса — мысалы, іссапарда немесе бөлек тұру кезеңінде — әртүрлі құрылғылардан қосылады. Бұл жолға кететін уақытты үнемдейді және қалаға қарамастан маман таңдауға мүмкіндік береді. Оңаша орын мен балалар немесе отбасының басқа мүшелері бөлмейтін уақытты табу маңызды.

Психиатрия Онлайн психотерапевтері жұптық терапияны онлайн, анонимді және ыңғайлы уақытта, соның ішінде екі серіктес те бос болатын кешке өткізеді. Егер жұмыс барысында серіктестердің біріне психиатр немесе нарколог көмегі қажет екені анықталса — депрессияда, мазасыздық бұзылысында, тәуелділікте, — кеңесті іздеуді қайта бастамай-ақ сол клиникада алуға болады.

Дәрігерге қашан жүгіну керек

• Ұрыс-керіс бір сценариймен қайталанып, айқаймен, менсінбеумен немесе ұзақ үнсіздікпен аяқталады.
• Серіктесіңіздің жанында өзіңізді жалғыз сезінесіз және жақындықты қалай қайтаруды білмейсіз.
• Опасыздық, өтірік немесе сенімді қалпына келтіру қиын болған басқа дағдарыс болды.
• Баланың дүниеге келуі, көшу немесе жұмыстан айырылу жанжалдарды күрт ушықтырды.
• Серіктестердің бірі депрессиядан, мазасыздықтан немесе тәуелділіктен зардап шегеді, және бұл қарым-қатынасқа әсер етеді.
• Ажырасуды талқылап жатырсыз және шешімді саналы әрі ұқыпты қабылдағыңыз келеді.

Сұрақтар мен жауаптар

Материалды тексерген

Мадина Ермекқызы АбдрахмановаПсихолог-аддиктолог

Емделуге уәждеме, рецидивтің алдын алу, созависимость және тәуелділердің отбасыларымен жұмыс.