Шизофрениядағы ремиссия: оны қалай сақтауға болады және туыстар қалай көмектесе алады

Шизофрениядағы ремиссия дегеніміз не

Психиатрияда ремиссия деп продуктивті деп аталатын симптомдар — сандырақ, галлюцинациялар, сөз бен мінез-құлықтың айқын ретсіздігі — жойылған немесе мінез-құлыққа әсер етпейтіндей әлсіреген күйді түсінеді. Халықаралық жұмыс критерийлері бойынша мұндай күй кемінде алты ай сақталуы керек. Бұл толық жазылудан өзгеше: симптомдардың бір бөлігі, әсіресе негативті деп аталатындары — қуаттың төмендеуі, эмоциялық тегістелу, ынтаның әлсіреуі — сақталуы мүмкін.

Ремиссиялардың сапасы әртүрлі болады. Біреулерге оқу, жұмыс, қарым-қатынас қайта оралады, ауру сырттан дерлік байқалмайды. Басқаларында шектеулер сақталады, бірақ өмір тұрақты әрі болжамды бола бастайды. Ремиссияның сапасы аурудың түріне, емнің уақтылығына, қолдау мен оңалтуға байланысты. Қазіргі тәсілдің мақсаты — симптомдарды жою ғана емес, адамға толыққанды өмір сүру қабілетін қайтару: дербестікті, жұмыспен қамтылуды, қарым-қатынасты.

Неліктен шизофрения өршиді

Көп адамда шизофрения ұстамалар түрінде өтеді, олардың арасында ремиссия кезеңдері болады. Өршу немесе рецидив әдетте биологиялық осалдық пен сыртқы жүктемелер ұштасқанда туындайды. Шизофрениясы бар адамның жүйке жүйесі күйзеліске, ұйқы жетіспеушілігіне, психобелсенді заттарға сезімталырақ келеді. Демеуші ем бұл сезімталдықты төмендетеді, бірақ адамды мүлдем қорғалған етпейді.

Әрбір өршу — тек ауыр кезең ғана емес, одан кейінгі ремиссияның толық болмау қаупі де. Сондықтан пациенттің, отбасының және дәрігердің міндеті — келесі ұстаманы күту емес, оның алдын алуға жұмыс істеу. Түсіну маңызды: өршу — сәтсіздік те, біреудің кінәсі де емес, жағдайды немесе емді қайта қарау керектігінің белгісі. Төменде рецидивті жиі қоздыратын факторлар берілген.

• Препараттарды өз бетімен тоқтату немесе қабылдауды өткізіп алу
• Ішімдік, каннабиноидтар, стимуляторлар және басқа психобелсенді заттарды қолдану
• Созылмалы ұйқы жетіспеушілігі, бұзылған режим, түнгі жұмыс
• Қатты күйзеліс: жанжалдар, жұмыстан айырылу, көшу, жақынынан айырылу
• Үйдегі тұрақты сын немесе шамадан тыс қамқорлық болатын шиеленісті ахуал
• Соматикалық аурулар және кейбір дәрілерді психиатрмен келіспей қабылдау

Ремиссияны қалай сақтауға болады: адамның өзіне не байланысты

Тұрақтылықтың негізі — тұрақты демеуші ем. Көбіне бұл антипсихотиктер, соның ішінде бірнеше аптада бір рет енгізілетін және күнделікті таблеткаларды есте сақтау қажеттілігінен құтқаратын пролонгацияланған түрлері. Егер препарат жанама әсерлер тудырса — ұйқышылдық, салмақ қосу, қимылдың құрысуы, — бұл туралы дәрігерге айту керек: емді түзетуге әрдайым дерлік мүмкіндік бар. Өзін жақсы сезінсе де, препаратты өз бетімен тоқтатуға немесе дозаны азайтуға болмайды — дәл осы жақсы сезіну емнің нәтижесі болып табылады.

Өмір салты да кем маңызды емес. Тұрақты ұйқы режимі, дене белсенділігі, ішімдік пен кез келген есірткіден бас тарту, жұмыстағы немесе оқудағы орташа жүктеме, дәрігермен тұрақты кездесулер — мұның бәрі ремиссияны шынымен ұзартады. Психоәлеуметтік әдістер де көмектеседі: психобілім беру, когнитивтік-мінез-құлықтық терапия, әлеуметтік дағдылар тренингтері, жұмысқа орналасуға қолдау.

Рецидивтің алдын алудың жеке жоспары

Дәрігермен бірге өршудің жеке ерте белгілерін, олар пайда болғанда жасалатын қадамдар тізімін, дәрігер мен жақындардың байланыс деректерін жазып қойған пайдалы. Мұндай жоспар тыныш кезеңде құрылады және өз күйіне сыни көзқарас төмендей бастағанда жылдам әрекет етуге көмектеседі. Оның көшірмесі сенімді туыста болса, жақсы.

Көңіл-күй күнделігі

Ұйқы, көңіл-күй, мазасыздық деңгейі және ерекше уайымдар туралы қысқа күнделікті жазбалар өзгерістерді айқын болмай тұрып байқауға көмектеседі. Бірнеше жол немесе бірден онға дейінгі шкала бойынша бағалау жеткілікті. Қабылдауда күнделік дәрігерге бір күннің әсерін емес, объективті көріністі береді.

Шизофрения өршуінің қандай ерте белгілерін білу маңызды

Рецидив сирек кенеттен басталады. Көбіне бірнеше күн немесе апта бұрын продромальды деп аталатын белгілер пайда болады: адам нашар ұйықтайды, мазасыз, ашушаң болып, тұйықталады, үйреншікті істерге қызығушылығын жоғалтады. Күдікшілдік күшеюі, оны біреу аңдып жүргендей, айналадағылар «бір түрлі» әрекет етіп жатқандай сезім пайда болуы мүмкін. Әр адамда бұл белгілер жиынтығы өзіндік болады және көбіне өршуден өршуге қайталанады.

Егер мұндай өзгерістер байқалса, жоспарлы қабылдауды күтпей, жақын күндері психиатрмен байланысу керек. Емді уақтылы түзету көбіне өршуді ауруханаға жатқызусыз тоқтатуға мүмкіндік береді. Онлайн кеңес дәл осындай жағдайда ыңғайлы: Психиатрия Онлайн дәрігері сол күні жағдайды бағалап, ұсыныстар бере алады және қажет болса бетпе-бет тексеруді немесе стационарлық емді ұйымдастыруға көмектеседі.

Шизофрения кезінде туыстар қалай көмектесе алады

Отбасы — шизофрениясы бар адамның басты ресурсы. Көпжылдық клиникалық бақылаулар көрсеткендей, сын, кінәлау немесе керісінше мазасыз шамадан тыс қамқорлық көп болатын отбасыларда өршулер жиірек болады. Мұны эмоциялардың жоғары «айқындылығы» деп атайды. Ауру туралы байыппен сөйлейтін, қысымсыз қолдайтын және дербестікті құрметтейтін отбасыларда ремиссиялар ұзағырақ болады. Бұл туыстардың кінәсі туралы мәселе емес, үйренуге болатын дағды.

Туыстарға ауру туралы мүмкіндігінше көп білген жөн: препараттар қалай әсер етеді, қандай жанама әсерлер болады, өршудің қандай белгілері дәл олардың жақынына тән. Отбасылық психотерапия және туыстарға арналған психобілім беру топтары көмектеседі. Өзіңізге қамқорлық жасау да маңызды: күтім жасайтындардың күйіп-жануы — жиі кездесетін мәселе, ал өзіңізге қолдау іздеу — өзімшілдік емес, ұзақ уақыт көмектесе берудің шарты.

Ем туралы қысымсыз қалай сөйлесуге болады

«Таблеткаңды тағы ішпедің» деп ескерткеннің орнына жүйе туралы — таблетка қорабы, оятқыш, дәрігерге бірге бару туралы — келіскен дұрыс. Ауруды емес, адамның өз мақсаттарын талқылаңыз: жұмысты, оқуды, қарым-қатынасты — және ем оларға жетуге қалай көмектесетінін. Жағымсыз жанама әсерлерді мойындаңыз және олар туралы дәрігерге айтуға көмектесіңіз.

Неден аулақ болған жөн

Сандырақ идеялармен дауласып, олардың қисынсыздығын дәлелдеуге тырыспаңыз — бұл тек шиеленісті күшейтеді. Сезімдер туралы айтқан дұрыс: «сенің мазасызданып жүргеніңді көріп тұрмын». Басқалармен салыстырудан, жапсырмалар таңудан және ауруды бөгде адамдардың көзінше талқылаудан аулақ болыңыз. Әрі бәрін өз мойныңызға алмаңыз: адамға шамасы жететін міндеттер мен дербестікті сақтау маңызды.

Ремиссияда толыққанды өмір сүруге бола ма

Иә. Шизофрениясы бар көптеген адамдар ремиссия кезінде жұмыс істейді, оқиды, отбасын құрады, медициналық қарсы көрсетілімдер болмаса көлік жүргізеді, шығармашылықпен айналысады. Ремиссия өмірдің «кідірісте» тұрғанын білдірмейді. Оңалту жүктемені біртіндеп қайтаруға көмектеседі — ішінара жұмыспен қамтудан бастап, дағдыларды қалпына келтіріп, қарым-қатынас аясын кеңейтуге. Өз қарқыныңызбен алға жылжу және әрбір елеулі өзгерісті, мысалы жұмыс ауыстыруды немесе жүктілікті жоспарлауды, дәрігермен талқылау маңызды.

Қазақстанда психиатриялық диагноз туралы мәліметтер ҚР «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодексімен қорғалатын дәрігерлік құпияға жатады. Ақпарат заңда тікелей көзделген жағдайлардан басқа кезде пациенттің келісімінсіз жұмыс берушіге немесе таныстарға берілмейді. Бұл көп адамға емге байыппен қарауға және симптомдарды дәрігерден жасырмауға көмектеседі.

Дәрігерге қашан жүгіну керек

• Ремиссия кезінде болмаған ұйқысыздық, мазасыздық немесе ашушаңдық пайда болды
• Адам күдікшіл, тұйық болып, араласуды және үйден шығуды тоқтатты
• Жанама әсерлерге байланысты препаратты тоқтату немесе дозаны азайту ниеті туды
• Дәрі бірнеше рет өткізіп алынды немесе пролонгацияланған препарат инъекциясы жасалмады
• Қатты күйзеліс болды: жақынынан айырылу, ажырасу, жұмыстан айырылу, көшу
• Адам ішімдік немесе басқа психобелсенді заттарды қолдана бастады

Сұрақтар мен жауаптар

Материалды тексерген

Әсел Бауыржанқызы ОмароваПсихиатр-нарколог дәрігер

Тәуелділіктің депрессиямен және мазасыздықпен ұштасуы, дағдарыстық жағдайлар, отбасыларға онлайн кеңес.